Şili

INN (Instituto Nacional de Normalizacion-www.inn.cl), Şili’de standartların (Normas Chilenas-NCHs), teknik düzenlemelerin (normativo technico) geliştirilmesi ve uygulanması, uygunluk değerlendirme, akreditasyon ve metroloji alanlarında faaliyet göstermektedir. Şili Kalkınma Kurumu (CORFO) tarafından 1973’te kurulan INN, 1944 yılında kurulan “Instituto Nacional de Investigaciones Technologicas y Normalizacion-INDICTECNOR)’un yerini almıştır. INN tarafından geliştirilen 4000’in üzerinde standart olup, INN tarafından geliştirilen tüm standartlara (Normas Chilenas Aprobadas) INN sayfasından ulaşmak mümkündür.

İnşaat, gıda ürünleri, gibi farklı ürün gruplarında sağlık, güvenlik ve kalitenin temini mülahazalarıyla geliştirilmiş önemli ölçüde standardın bulunduğu Şili’de, standart geliştirilmesi süreci doğrudan INN inisiyatifi ile olabileceği gibi, bu hususta, kamu ya da özel sektör tarafından INN’ye yapılan başvuru    ile de başlatılabilmektedir. Standart geliştirilmesi sürecinde, eğer ilgili alanda geliştirilmiş bir uluslararası standart var ise, bu büyük ölçüde esas alınmakta, mevcut değilse, bölgesel standartlar,  özel sektör kuruluşlarınca geliştirilmiş standartlar taranabilmektedir. Hazırlanan standart INN websitesi  üzerinden  kamuoyunun dikkatine sunulmakta, toplanan kamuoyu görüşleri, ilgili standardı geliştirmek üzere INN bünyesinde  oluşturulmuş teknik komitenin dikkatine taşınmaktadır.

Esasen kalite standart uygulaması gönüllülük esasında olmakla birlikte, rekabetçi bir pazar olan Şili pazarında, pek çok  şirketin bu konuda duyarlı olduğu gözlemlenmektedir. INN ISO 14000 ve ISO 9000 standartlarına uyum konusunda INN’nin   de teşvik edici bir tutum aldığı görülmektedir.

Teknik düzenlemeler merkezi hükümet düzeyinde, kanun, direktif veya karar şeklinde hazırlanmakta, her  uygulamacı  Bakanlık, kurum kendi görev alanına giren hususlarda teknik düzenleme hazırlayabilmektedir. Kanun şeklindeki teknik düzenlemelerin Kongre onayına sunulması gereklidir.
And Dağları, Pasifik Okyanusu ve Atacama Çölü’nün nın yarattığı doğal bariyerin ülkeye zararlıların gelmesini önlemesi nedeniyle, meyve ve sebze yetiştiriciliği anlamında son derece avantajlı koşullara sahip olan Şili’de, bu özelliğin devamlılığını sağlayacak şekilde zararlıların ülkeye girişine karşı Tarım Bakanlığı’na bağlı “Servicio Agrícola y Ganadero- SAG -Hayvansal ve Tarımsal Koruma Genel Müdürlüğü, http://www.sag.cl/ ” tarafından ithalatta çok sıkı kontroller uygulamaktadır.

Bu çerçevede, canlı hayvan, hayvansal ve bitkisel ürünlerin ithalatında ve transitinde SAG denetimi sıkı bir şekilde uygulanmakta olup tüm hayvansal ve bitkisal ürünlerin ithalatında, menşe ülkesi tarafından düzenlenmiş geçerli hayvan ve  bitki sağlığı sertifikalarının mevcudiyeti aranmaktadır. SAG, gerekli sağlık kontrollerini/denetimlerini yerine getirmek üzere  CPE (Cuarentena Posentrada- giriş sonrası karantina tedbiri) de uygulamakta, bitki ve tohumların ithalatındaki denetimler IPPC (Uluslararası Bitki Koruma Konvansiyonu) uyarınca yerine getirilmektedir.

Ayrıca, alkollü ve alkolsüz içkiler, gübreler, ve tarımsal ilaşlar için SAG’dan ithalat öncesinde onay alınması gerekmektedir. Bu onay sırasında ihracatçı ülkenin ilgili otoriteleri tarafından onaylanmış orijinal belgelerin tasdikli İspanyolca tercümelerinin sunulması gerekmektedir. Taze meyve ve sebze, ahşap ve deriden mamul eşyalar salgın hastalık ve tarım zararlarının tespiti amacıyla SAG tarafından her sevkiyatta kontrol edilmektedir. Her hangi bir olumsuzlukla karşılaşılması durumunda SAG, ürünlerin gazla ilaçlanmasına (fumigasyon), reddine, hatta imhasına karar verebilmektedir.

Şili Tarım Bakanlığına bağlı ACHIPIA (Agencia Chilena para la Inocuidad y Calidad Alimentaria-http://www.achipia.cl), gıda güvenliği, gıda hijyeni ve kalitesinden sorumlu olup bu amaçla, gıda etiketlemesine ilişkin öneriler getirebilmekte, risk bazlı piyasa denetimlerinde bulunabilmektedir.
 
SERNAPESCA (Servicio Nacional de Pesca y Acuicultura-http://www.sernapesca.cl) yine Tarım Bakanlığı bünyesinde bir kurum olup 29 Aralık 1978 tarih ve 2442 sayılı KHK çerçevesinde, ihraç edilenler dahil, balıkçılık ve su ürünlerinin kalite ve güvenliğinden sorumludur.

Ecza, gıda, kozmetik ve ilaçlarda Şili Sağlık Bakanlığı’na bağlı Instituto de Salud Pública (http://www.ispch.cl/), ISP (Kamu  Sağlığı Enstitüsü, http://www.ispch.cl/) tarafından incelenmesi ve onay verilmesi gerekmektedir. Tahlil ve onay süreci ürünün tipine bağlı olarak 3 ila 12 ay arasında sürebilmektedir.

Sağlık alanında Şili’de ABD’nin Food and Drug Administration (http://www.fda.gov/), FDA (Gıda ve İlaç Yönetimi) standardlarının uygulanması sebebiyle FDA’den alınmış bir ruhsatın varlığı inceleme süresini önemli ölçüde kısaltsa da tamamen ortadan kaldırmamaktadır.

Standart ve teknik düzenlemeler dahil, kamu kurumlarınca, görev ve yetki alanları dahilinde uygulanmakta olan mevzuatın,  her uygulamacı birimin web sitesinden, 20 Ağustos 2008 tarih ve 20.285 Sayılı Kanun (Ley N 20.285 Sobre Acceso a la Informacion Publica) uyarınca, “Şeffaf Devlet-Gobierno Transparente” ilkesi gereği güncel bir şekilde yayımlanması esastır. Kanun niteliğindeki tüm düzenlemelerin https://www.leychile.cl adresinden (Biblioteca del Congreso Nacional de Chile) temini mümkündür.

Yanısıra,
- INN tarafından uygulanmakta olan standartlara http://www.inn.cl/nch-aprobadas; akreditasyon uygulamalarına https://www.inn.cl/Acreditacion
- SAG tarafından ithalat ve transit ticarette uygulanan tedbirlere https://www.sag.cl/content/control-de-frontera adresinden
- Gümrüklerde uygulanan ithalat denetimine ilişkin bilgiye, http://www.aduana.cl/compendio-de-normas- aduaneras/aduana/2007-04-23/125943.html adresinden
ulaşılması mümkündür.

Akreditasyon konusunda yetkili kurumlara ise http://acreditacion.innonline.cl (DIRECTORIO DE ACREDITADOS) adresinden erişilebilir.

İthal edilecek ürünün çeşidine göre ithal üründe farklı belgeler/sertifikalandırma aranmaktadır. Her hal ve karda, ithal ürüne eşlik etmesi aranan izin belgesi, sertifika ve onay belgelerinin malın gümrüge girişinden önce sunulması gerekmekte olup Serbest Ticaret Anlaşması kapsamındaki ülkelerden yapılan ithalat için gerekli menşe sertifikası da bu kapsamdadır.

Ateşli silahlar, canlı hayvan, bitkisel ve hayvansal ürünler, alkollü ve alkolsüz içkiler, gübreler ve tarımsal ilaçlar, gıda, ilaç ve kozmetik gibi ürünlerin ithali ise ilgili kamu kurumlarının ön incelemesine ve lisansına tabiidir.

İthalatında ilgili kurumlardan özel izin gerektiren veya ithali yasak olan ürünler ile ithalata ilişkin sıkça sorulan sorular aşağıdaki linkler vasıtasıyla incelenebilir:

https://www.aduana.cl/que-productos-requieren-de-autorizacion-para-ingresar-a-chile/aduana/2022-06-29/123507.html

https://www.aduana.cl/que-mercancias-puedo-importar-y-cuales-estan-prohibidas/aduana/2020-11-16/103555.html

https://www.aduana.cl/todas-las-preguntas-frecuentes-para-importaciones/aduana/2007-02-28/161116.html

İlaçların Sağlık Bakanlığına bağlı (Instituto de Salud Publica-ISP-www.isp.cl) tarafından kaydı gerekmekte, bununla birlikte bu alandaki düzenleyici çerçeve pazarı kısıtlar/pazara girişi engelleyici bir mahiyette uygulanmamakta, özellikle FDA, EMA gibi otoriterlerce veya başka bir ülkede kaydettirilmiş ilaçların kaydı ve pazara giriş süreci daha efektif işlemektedir. Gerekli kayıt yükümlülügünü yerine getirmeyen ürünlerin satış, ithalatı ve kullanımı mümkün olamamaktadır. İlgili kayda bağlı olarak ürün etiketinde, ithalatın yapıldığı ülke, ihracatçı-ithalatçı firma, ilgili ürünün bileşenleri ve kayıt tarihine ilişkin bilgileri içerir bir etiketleme uygulamasına gidilmektedir. Sağlık Bakanlığı tarafından kayıt altına alınan tüm kozmetik ve medikal ürünlere internet sitesinden ulaşmak mümkündür.

Tarım Bakanlığına bağlı SAG (https://www.sag.gob.cl/), tarım ve hayvansal ürünlerin, tohumların, ormancılık ürünlerinin, doğal kaynak niteliğindeki ürünlerin ithalatına ilişkin olarak ihracatçı ülkenin muadili  otoritelerinden alınan orijini, kaliteyi ve ithal ürünün, insan, hayvan ve bitki sağlığı mülahazaları açısından gerekli asgari şartları karşıladığını gösterir sertifikalar eşliğinde ithalatını zorunlu kılmakta, ilgili belgelerin ayrıca Büyükelçilik/Konsolosluk onaylı İspanyolca tercümesi talep edilmektedir.

Benzer şekilde, ahşap ambalajların gazlı ilaçlamalarının uluslararası standardlara (International Standards for Phytosanitary Measures on Wood Packaging (ISPM n°15) http://www.ispm15.com/ISPM15_Revised_2009.pdf) uygun yapıldığına dair belgeler tarım ürünleri ithalatında aranmaktadır.

Diğer taraftan, ithal malın çeşidine göre sunulması gerekli izin veya sertifikalar haricinde, genel anlamda, ithalatta gümrük otoritesine ibrazı gerekli belgeler arasında ise, sevkiyatın muhteviyatını gösterir çeki listesi (packing list-albaran-lista de contenedores) ticari fatura, konşimento, beyanname menşe şehadetnamesi bulunmaktadır.

Ayrıca, ithal ürünlerde etiketlerin İspanyolca ve metrik sisteme göre düzenlenmiş olması gerekmektedir. Ürün paketlerinde, kalite, içerik, net ağırlık, son kullanma tarihi gibi bilgiler aranmakta, bu nitelikleri haiz olmayan bir ürün ithalat denetimini geçse dahi, iç pazara sunulması gerekli düzenlemeler yapılmaksızın mümkün olamamaktadır. Elektrikli makinalar, ayakkabılar, likid gaz, plastik ürünler, tekstil, alkollü içkiler, un, deterjan gibi pek çok ürünün ithalatında spesifik uygulamalar sözkonusudur.

26 Haziran 2016 tarihi itibarıyla yürürlük kazanan Gıda Etiketlemesine ilişkin yeni düzenlemenin (Law No  20.606) kapsamında, tüm gıda ürünleri etiketlerinin, katkı maddeleri dahil tüm muhteviyatı içerecek şekilde düzenlenmesi, besin değerlerine ilişkin bilgi ihtiva etmesi, eğer bu ögeler Sağlık Bakanlığınca belirlenmiş limitlerin üzerinde ise de,  ayrıca belirtilmesi öngörülmüştür. Aynı Kanun, şeker ve yağ oranı ile kalori açısından yüksek gıda ürünlerinin bu özelliklerinin üründe ayrıca İspanyolca ve diğer dillerde gösterilmesini, bu nitelikteki ürünlerin 14 yaş altındaki çocuklara satışının yasaklanması da öngörümüştür. (Mevzuata bağlı olarak, çocuklar açısından ürünü cazip kılacak paket dizaynı ile satış yapılması, ilk ve orta öğrenim düzeyindeki eğitim kurumlarında bu tür ürünlerin satışı yasaklanmış, bu tür ürünlere ilişkin TV reklamlarının saati bu yaş grubunun TV izleme sıklığına göre ayarlanmıştır.)

Diğer taraftan, 977/96 sayılı Kararname ile yürürlüğe giren Gıda Sağlığına İlişkin Yönetmeliğin 534 ila 542 inci maddelerinde takviye edici gıdalara ilişkin düzenlemeler hüküm altına alınmıştır. İlgili Yönetmelikte, takviye edici gıdaların tanımı, içeriği, etiketleme ve pazarlama standartlarına yer verilmiş olup tüm takviye edici gıdaların tüketiminin herhangi bir hastalığın teşhisi, tedavisi veya önlenmesi amaçlarıyla özendirilmesi yasaklanmıştır. İlave olarak, takviye edici gıdaların ambalajının ön yüzünde ve ürün adının hemen altında belirgin bir şekilde "takviye edici gıda" ibaresinin bulunması ve devamında da "Bu ürünün 8 yaş altındaki çocuklar, hamileler ve emzirenler tarafından tüketilmesi önerilmez. Yetkili bir profesyonel tarafından belirtilmediği sürece dengeli beslenmenin yerini almaz." ifadelerinin eklenmesi zorunludur. Anılan Yönetmeliğin 539 uncu maddesinden itibaren ise “Sporcular İçin Takviye Edici Gıdalar”a yönelik özel hükümler bulunmaktadır.

Zorunlu Sevk Öncesi İnceleme (Inspeccion pre-embarque-IPE) uygulaması mevcut değildir. Bununla birlikte, ithalat denetimi ve piyasa gözetimi ilgili Bakanlıklarca, görev alanlarına giren ürünler itibarıyla uygulanmaktadır. (OECD’nin, ürün piyasası denetimlerinin geliştirilmesi konusunda bir ulusal strateji hayata geçirmesi konusunda bir çağrısı bulunduğunun da hatırlatılmasında fayda görülmektedir.)
 
Canlı hayvan, hayvansal ve bitkisel ürünlerin ithalatında ve transitinde Tarım Bakanlığı ‘na bağlı “Servicio de Agricola y Ganadero-SAG” denetimi sıkı bir şekilde uygulanmakta olup tüm hayvansal ve bitkisal ürünlerin ithalatında, menşe ülkesi tarafından düzenlenmiş geçerli hayvan ve bitki sağlığı sertifikalarının mevcudiyeti aranmaktadır. SAG, gerekli sağlık kontrollerini/denetimlerini yerine getirmek üzere CPE (Cuarentena Posentrada-giriş sonrası karantina tedbiri) de uygulamakta, bitki ve tohumların ithalatındaki denetimler IPPC (Uluslararasi Bitki Koruma Konvansiyonu) uyarınca yerine getirilmektedir. Ayrıca, alkollü ve alkolsüz içkiler, gübreler, ve tarımsal ilaçlar için SAG’dan ithalat öncesinde onay alınması gerekmektedir.

Şili Tarım Bakanlığına bağlı ACHIPIA (Agencia Chilena para la Inocuidad y Calidad Alimentaria,) (http://www.achipia.cl), gıda güvenliği, gıda hijyeni ve kalitesinden sorumlu olup risk bazlı piyasa denetimlerinde bulunmak da görevleri arasındadır.

SERNAC (Servicio Nacional del Consumidor-www.sernac.cl) 1990 yılından (Ley No. 19.496) beri Ekonomi, Tanıtım ve Turizm Bakanlığı  (Ministerio de Economia, Fomento y Turismo) bünyesinde faaliyet gösteren bir kamu kurumu olup, gıda dışı ürünler hariç olmak üzerei, genel anlamda mal ve hizmet piyasasında tüketicileri korumaya yönelik olarak, ülke genelinde yaygınlaşmış bölge ofisleri aracılığıyla piyasa denetimi ve analizi yapmaktadır. (https://www.sernac.cl/portal/619/w3-propertyname-646.html ) Misyonunu, “sorumlu tüketici anlayışını yerleştirmek, tüketicileri hakları ve ürün güvenliği konusunda bilgilendirmek, eğitmek ve ürün güvenliği risklerine karşı korumak” şeklinde tanımlayan SERNAC, bölgesel bazda örgütlenmiş Tüketici Birlikleri (Asocianes de Consumidores) ile yakın işbirliği içinde çalışmaktadır. Tüketici Birliklerine ilişkin bilgiye https://www.sernac.cl/portal/620/w3-propertyname-666.html sayfasından ulaşılması mümkündür.

SERNAC, tüketici hak ve çıkarlarının korunması konusunda farkındalığı artırmak üzere, gümrük idaresi dahil diğer kamu kurumlarıyla da yakın işbirliği içindedir. Özellikle, ürün güvenliğine yönelik riskleri minimize etmek üzere, Ulusal Standardizasyon Kurumu (INN) ile ortak projeler (Proyecto SERNAC-INN) yürütülmekte, uluslararası standartların uyumlaştırılması, teknik düzenlemelerin geliştirilmesi konusunda mevzuat gelişimine katkıda bulunmaktadır. Bununla birlikte, tespit edilen tüketicileri yanıltıcı/aldatıcı uygulamalar karşısında, para cezası uygulanması da dahil bir yaptırım gücünün bulunmaması nedeniyle etkinliği tartışılan bir kurumdur.

Gıda ve ilaçlar konusundaki piyasa denetimleri SERNAC görev alanına dahil olmayıp, bu konudaki piyasa denetimleri, Tarım Bakanlığı’na (ACHIPIA, SAG,Comite Nacional del Codex) ve Sağlık Bakanlığı’na (ISP-Instituto Salud Publica) baglı birimler tarafından ifa edilmektedir.

Zorunlu Sevk Öncesi İnceleme uygulaması mevcut değildir. Bununla birlikte, ülkede bu alanda hizmet veren uluslararası ve ulusal firmalar mevcuttur. Bunlar arasında, dünyada yaklaşık 1000 ofis ile faaliyet gösteren SGS Chile LTDA (http://www.sgs.cl/es-ES/Local/Chile), DQS (http://www.dqs-cfs.cl), Bureau Veritas, Goodada (https://inspection.goodada.com/en/chile-inspection-quality-control) gibi firmalar mevcuttur. Veterinerlik ürünleri, otomotiv ürünleri gibi bir çok farklı ürün için gözetim uygulanabilmektedir.

Farklı ürün gruplarına göre Tarım Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı ve Gümrük İdaresi tarafından ithalatta sıkı denetim  yapılmaktadır.

Şili’nin, fiziki ve coğrafi konumu sebebiyle hemen hemen izole (doğuda 5.000- 7.000 m yüksekliğinde And Dağları, batıda Pasifik Okyanusu, Kuzeyde Atacama Çölü, Güneyde ise buzullar ve Antartika) bir ülke olması ülkeyi pek çok zararlıdan ari kılmaktadır. Coğrafi avantajı ve çoğunlukla ada iklimi gösteren iklim koşullarının dışında, ülkede bitki ve hayvan sağlığına ilişkin olarak çok sıkı kurallar uygulanması da  mevcut üretim ve ihracat kapasitesini olumlu yönde etkilemektedir. Nitekim, sınır geçişlerinde, havaalanı ve limanlarda, ülke tarımını hastalık ve zararlılardan koruma amaçlı sıkı tedbirler uygulanmakta, “Philoxera” gibi, büyük zararlara yol açabilen organizmalardan ülke ari tutulmaktadır. Keza Akdeniz Meyve Sineği de Şili’de hiç gözlemlenmemiştir. Bu özelliğin korunması amacıyla Şili Tarım Bakanlığı’na bağlı Servicio Agrícola y Ganadero, SAG (Hayvansal ve Tarımsal Koruma Genel Müdürlüğü, http://www.sag.cl/) çok sıkı kontroller (karantina, riskli  bazlı denetim, ilaçlama dahil) uygulamaktadır. İthalatta SAG denetimi, tüm bitkisel ve hayvansal ürünler, canlı hayvan ve hayvan embriyosu, hayvan yemi ve damızlıklar için geçerlidir. Alkollü ve alkolsüz içkiler, tarım ürünleri, hayvan ve hayvansal ürünlerle birlikte tarımsal ve hayvansal bazlı ürünler, gübreler, ve tarımsal ilaçlar için SAG’dan ithalat  öncesinde  onay alınması gerekmektedir. Bu onay sırasında ihracatçı ülkenin otoriteleri (Tarım Bakanlığı vb.) tarafından onaylanmış orijinal belgelerin tasdikli İspanyolca tercümelerinin sunulması gerekmektedir.

Canlı hayvan ithalatında, bir süre karantina uygulaması yapılarak klinik ve patolojik testler uygulanmaktadır.

Taze meyve ve sebze, ahşap ve deriden mamul eşyalar salgın hastalık ve tarım zararlarının tespiti amacıyla SAG tarafından her sevkiyat kontrol edilmektedir. Her hangi bir olumsuzlukla karşılaşılması durumunda SAG, ürünlerin gazla ilaçlanmasına, reddine hatta imhasına karar verebilmektedir.

Öte yandan, ecza, gıda, kozmetik ve ilaçlarda Şili Sağlık Bakanlığı’na bağlı Instituto de Salud Pública (http://www.ispch.cl/), ISP (Kamu Sağlığı Enstitüsü, http://www.ispch.cl/) tarafından incelenmesi ve onay verilmesi gerekmektedir. Tahlil ve onay süreci ürünün tipine bağlı olarak 3 ila 12 ay arasında sürebilmektedir. Sağlık alanında Şili’de ABD’nin Food and Drug Administration, FDA (Gıda ve İlaç Yönetimi) standartlarının uygulanması sebebiyle FDA’den alınmış bir ruhsatın varlığı inceleme süresini önemli ölçüde kısaltsa da tamamen ortadan kaldırmamaktadır. Ticari veya şahsi kullanım amacıyla ilaç ithalatı yapacaklara bir dizi sorumluluk yüklenmiş olup ilk olarak firmaların/gerçek kişilerin ISP'ye ait elektronik platforma kayıt yaptırarak ithalat ve gümrük izni alması gerekmektedir (Bkz: https://www.ispch.cl/anamed/importacion-y-exportacion/).

İlaçların Sağlık Bakanlığına bağlı (Instituto de Salud Publica-ISP) tarafından kaydı gerekmekte, bununla birlikte bu alandaki düzenleyici çerçeve pazarı kısıtlar/pazara girişi engelleyici bir mahiyette uygulanmamakta, özellikle FDA, EMA gibi  otoriterlerce veya başka bir ülkede kaydettirilmiş ilaçların kaydı ve pazara giriş süreci daha efektif işlemektedir. Gerekli kayıt yükümlülügünü yerine getirmeyen ürünlerin satış, ithalatı ve kullanımı mümkün olamamaktadır. İlgili kayda bağlı olarak ürün etiketinde, ithalatın yapıldığı ülke, ihracatçı-ithalatçı firma, ilgili ürünün bileşenleri ve kayıt tarihinie ilişkin bilgileri içerir bir etiketleme uygulamasına gidilmektedir.