Toprak, Cam ve Seramik Sektör Analizi - Kolay İhracat Platformu

Toprak, cam ve seramik ürünleri, birçok sektöre ara ürün sağlayan ve tedarik zincirinde önemli yer tutan bir sektördür. Bu sektörler içerisinde inşaat, altyapı, otomotiv, havacılık, sağlık, savunma, enerji gibi sektörler dikkat çekmektedir. Toprak, cam ve seramik ürünleri birçok farklı formda ticareti yapılan ürünlerdir. Örneğin seramiklerin kaplama, kompozit gibi farklı şekillerde ticareti gerçekleştirilebilirken seramik, dekoratif kullanımının yanında teknik seramik olarak da kullanılmaktadır.

Çimento, betonda birincil bileşen olarak işlev gören güçlü bir maddedir. Beton yapıların, yolların, köprülerin, otoyolların, setlerin ve birçok yapının kritik bir bileşeni olarak inşaatta temel bir rol oynamaktadır. 2025 yılı itibariyle dünya genelinde 163 ülkede ve bölgede1 çimento üretilmektedir. 2023 yılında üretim önceki yıl ile paralel olarak 4,1 milyar ton2 olarak gerçekleşmiştir. 2024 yılında ise üretim önceki yıla göre bir miktar azalarak 4 milyar ton3 olarak gerçekleşmiştir.

Çimentoyu su ve taş ve çakıl gibi iri agregalarla karıştırmak, dünyanın en yaygın kullanılan yapı malzemesi olan betonu ortaya çıkartmaktadır. Beton, bina temelleri, barajlar gibi büyük yapılarda kullanılmaktadır ve çelik ile birleştiğinde binaların taşıyıcı yapı elemanlarından biri olmaktadır. 2024 yılı itibarıyla Amerika Birleşik Devletleri’nde çimento satışlarının yaklaşık %70-75’i2 hazır beton üretiminde kullanılmak üzere hazır beton üreticilerine yapılmıştır. Küresel çimento üretimi 1990'lardan bu yana önemli ölçüde artmıştır. Çin, 2024'te 1,9 milyar tonluk2 üretimi ile dünyada açık ara en önde gelen çimento üretimini gerçekleştirmiştir. Hindistan yıllık 450 milyon ton2 üreterek ikinci sırada yer almaktadır.

Çin'in gelişen inşaat sektörü, onu çimento sektöründe dünyanın en büyük pazar oyuncusu haline getirmiştir. Çin'deki yıllık çimento üretimi, diğer tüm ülkeleri geride bırakmaktadır. 2020'de Çinli çimento şirketi CNBM, üretim kapasitesi açısından dünyanın lider çimento üreticisi olmuştur ve 2025 itibarıyla hâlâ dünyanın en büyük üreticisidir1. Çin'in son yirmi yılda geçirdiği yoğun sanayileşme, ülkenin çimento üretimine büyük katkı sağlamıştır.

Küresel çimento, taş ve seramik sektör üretim büyüklüğü 2024 yılı için 2,2 trilyon dolar4 olarak ölçümlenmiştir. Çin bu pazarın %53,1’ini4 tek başına kapsamaktadır. Pazarın 2030 yılına kadar cari fiyatlarla yıllık ortalama %4,54 büyüyeceği öngörülmektedir.

Küresel cam ve cam ürünleri sektör büyüklüğü ise %1’lik büyüme oranı ile 2023 yılında 415 milyar dolardan5 2024 yılında 419 milyar dolara5 yükselmiştir. Sektörün 2030’a kadar nominal olarak yıllık ortalama %5,6 büyüme ile 580,2 milyar dolarlık5 pazar yaratması beklenmektedir. Cam ve cam ürünleri sektöründe de en büyük üretici açık ara farkla Çin’dir5. Çin’i ABD ve Almanya izlemektedir5.

Türkiye çimento, taş ve seramik sektör büyüklüğü 2024 yılı için 35,3 milyar dolar6 olarak ölçümlenmiştir. 2030 yılına kadar cari fiyatlarla yıllık ortalama %8,86 büyüyeceği öngörülmektedir.

Türkiye cam ve cam ürünleri sektör büyüklüğü ise 2024 yılında yaklaşık 6,2 milyar dolardır7. 2030’a kadar yıllık ortalama %7,9 büyüyeceği ve sektörel büyüklüğünün 9,9 milyar dolara7 ulaşacağı öngörülmektedir.

Türkiye çimento, toprak, cam ve seramik ürünleri ihracatı önceki yıla göre %4,3 artarak, 2025’te toplam ihracat tutarı 4,7 milyar dolara8 yükselmiştir. Sektörde en fazla ihracat yapılan ülkeler %16 ile ABD, %6 ile İtalya ve %6 ile Almanya olmuştur9.

Daha Fazla Görüntüle Daha Az Görüntüle

Trend 1

Trend 1

Yeşil çimento ve karbon salınımının düşürülmesi

Dünyada en çok kullanılan yapı malzemesi betondur. Betonun başlıca unsuru olan çimentonun üretilmesi iklim değişikliğinin önemli belirleyicilerindendir; her yıl 4 milyar tonun10 üzerinde üretilen çimento miktarı sonucu açığa çıkan karbondioksit (CO2), dünyanın yıllık CO2 salınımının yüzde 8’ini10 oluşturur.

Çimentoda önemli bir bileşen olan klinker üretimi, zararlı gazların, özellikle de karbondioksitin başlıca emisyon kaynağıdır. Emisyon kaynaklı tehditleri azaltmaya yönelik bir inisiyatif olarak çimento üretim süreci, emisyon seviyelerini önemli ölçüde düşürmek için uygun şekilde değiştirilebilmektedir.

Yeşil çimento, “karbon negatif üretim süreci” yardımıyla üretilen bir çimento türüdür. Başka bir tabirle, teknolojik olarak gelişmiş bir işlemin nihai ürünü olarak üretilen bu çimento, birim işlemler sırasındaki emisyonlar (klinker üretimi gibi) en aza indirilecek şekilde üretilmektedir. Yeşil çimento, çevre ile ilgili ciddi sorunları çözen ve çimento üretiminin karbon emisyonunu önemli ölçüde aşağı çekebilecek çevre dostu bir üründür.

16 Mart 2024 tarihli Resmî Gazete'de yer alan Kamu İhale Sözleşmelerinde Düşük Karbon Emisyonuna Sahip Yeşil Çimento Kullanımının Yaygınlaştırılmasına İlişkin Tebliğ ile 1/1/2025 tarihinden itibaren kamu ihale sözleşmelerinde düşük karbon emisyonuna sahip yeşil çimento kullanımının yaygınlaştırılması amacıyla diğer çimento türlerine sınırlama getirilmiştir.

CEM I-Portland çimentosu yerine çevresel etkileri, teknik üstünlükleri ve maliyet avantajlarıyla öne çıkan daha düşük klinker oranına ve karbon emisyonuna sahip yeşil çimentoların (CEM II, CEM III, CEM IV, CEM V ve benzeri) kullanımını teşvik etmek amaçlanmış ve kamu yapım işi sözleşmeleri ile çimento içerikli mal alımı ihalelerinde belirlenen sınırlamalar tanımlanmıştır.

Buna göre, çevresel sürdürülebilirlik ve teknik üstünlükleriyle öne çıkan yeşil çimento kullanımını teşvik etmek amacıyla 1 Ocak 2025 ve 31 Aralık 2029 tarihleri arasında kamu yapım işi sözleşmeleri ve çimento içerikli mal alımı ihalelerinde çimentoda klinker oranı en fazla 0,80 olarak, 1 Ocak 2030'dan itibaren kamu yapım işi sözleşmeleri ve çimento içerikli mal alımı ihalelerinde kullanılacak çimentoda klinker oranı en fazla 0,75 olarak sınırlandırılmıştır.

Bu çerçevede, çimento üretiminde klinkeri ikame edecek alternatif hammadde kaynaklarına erişim teşvik edilmekte ve özellikle döngüsel ekonominin bir parçası olan hammadde kaynaklarının (yüksek fırın cürufu, uçucu kül gibi) tedariki önem arz etmektedir.

Sürdürülebilirlik ve iklim değişikliği konusunda farkındalık yaratan uluslararası gelişmeler ve inisiyatifler sayesinde yeşil çimentonun önemi küresel olarak vurgulanmaktadır. Ancak atıl bir endüstriye sağlanan bu inisiyatif pazar oyuncuları tarafından mali bir külfet olarak da değerlendirilebilmektedir. Bu nedenle sektörel teşviklerin ya da hükümetler seviyesinde uzun vadeli taahhütlerin olması kullanım alanlarını artıracağı için önem taşımaktadır.

Avrupa Komisyonu çimento endüstrisinde karbon emisyonunu azaltmak amacı ile başta LEILAC olmak üzere, inovatif projelere destek vermiş, Paris İklim Anlaşması hedeflerine paralel şekilde, AB çimento sektöründe CO2 salınımını 2050 yılına kadar karbon nötr üretime ulaşma hedefi doğrultusunda azaltma taahhüdünde bulunmuştur.

Buna paralel AB’de uygulamaya konulan Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM) ile AB dışından yapılacak çimento ve klinker ithalatının AB içinde rekabetçiliğinin azalması beklenmekte, CBAM’in 2023-2025 geçiş döneminin ardından 2026 itibariyle tam olarak yürürlüğe girmesiyle düzenlemelere uyumlu hale gelmesi beklenen AB iç pazarındaki mevcut üreticilerin, ortak pazarda hâkim durumlarını pekiştirebilecekleri öngörülmektedir.11

Sürdürülebilirlik amacıyla Türkiye’de Türkiye Hazır Beton Birliği çeşitli girişimlerde bulunmaktadır. Beton Sürdürülebilirlik Konseyinin (Concrete Sustainability Council - CSC) Bölgesel Sistem Operatörü olan Türkiye Hazır Beton Birliği tarafından ülkemizde uygulamaya konulan “Kaynakların Sorumlu Kullanımı Belgelendirme Sistemi” kapsamında hazır beton tesisleri ile çimento fabrikaları belgelendirilmeye başlanmıştır. Bu sistem, çevre dengesi ve ekonomik büyümeyi birlikte ele almakta, doğal kaynakların verimli kullanımını sağlayarak gelecek kuşakların ihtiyaçlarını karşılamayı hedeflemektedir.

Trend 2

Akıllı cam teknolojisi

İçinden geçen ışık miktarını düzenlemek için kullanılan birtakım malzemeler ve elektronik filmler kullanılarak üretilen cam, akıllı cam olarak kabul edilmektedir. Günümüzde akıllı camlar, popüler yapı malzemelerinden biri olarak ortaya çıkmaktadır. Popülaritesinin nedenlerinden biri, mimarlar ve mühendislerce çok amaçlı kullanılabilen bir yapı malzemesi olmasıdır. Bununla birlikte, inşaat ve ulaşım endüstrilerinde bulunan uygulamaları, pazardaki mevcut akıllı cam talebini artırmaktadır.

Ticari tasarım sektörü söz konusu olduğunda akıllı cam, öncelikle estetik değeri nedeniyle yaygın olarak kullanılan bir özelliktir. Ayrıca, ticari binaların enerji verimliliğini artırmak için kullanılmaktadır. LEED, Ulusal Yeşil Bina Standardı, Yeşil Küreler (Green Globes) gibi düzenleyici reformlar, ticari bina sahiplerini akıllı cam gibi akıllı enerji tasarrufu çözümlerine yatırım yapmaya teşvik etmektedir.

Otomotiv sektöründe kullanılan akıllı camlar, araç içi konforu artırırken zararlı UV ışınlarının %99’una12 kadarını engelleyebilir ve güneşten gelen ışık ve ısıyı önemli ölçüde azaltarak iç mekân sıcaklığını düşürebilir. Akıllı cam teknolojisi özellikle açılır tavan ve dikiz aynalarında aktif olarak kullanılmaktadır. Öte yandan havacılık ve uzay alanındaki uygulamalar da akıllı cam talebini artırmaktadır.

2024 yılında 7,4 milyar dolar olan akıllı cam endüstrinin 2030’a kadar yıllık ortalama %9,6 büyüyerek 13 milyar dolara ulaşacağı öngörülmektedir.13

Akıllı camlar için önemli bir pazar olan yeşil binalar yaygınlaşmaktadır. Türkiye’de yeşil binaların sayısı ise her geçen yıl artmaktadır. Bu bağlamda binalar atık, enerji, kirlilik gibi kriterlere göre değerlendirilerek LEED, BREEAM gibi sertifikalar almaktadır. 2024 yılında Türkiye’de 71 proje14 LEED sertifikası almıştır.

Trend 3

Teknik seramik

Teknik seramikler sertlik, aşınma direnci, basınç dayanımı, kimyasal direnç, oksidasyon direnci ve işlenebilirlik gibi açılardan metallere kıyasla daha üstün özellikler göstermektedir. Öte yandan teknik seramikler metallere karşı bir maliyet avantajı da sağlamaktadır. Bu özellikleri ile teknik seramikler birçok sektörde önemli rol oynamaktadır. Teknik seramikler başta elektronik ve yarı iletkenler olmak üzere otomotiv ile enerji ve güç sektörlerinde yoğun olarak kullanılmaktadır; ayrıca endüstriyel, medikal ve savunma uygulamalarında da önemli bir yer tutmaktadır.15

Metallerin yerine teknik seramiklerin kullanımındaki büyüme, dünyadaki talebini artıran önemli bir faktördür. Ayrıca, çeşitli endüstrilerinden gelen talepteki artışın da küresel teknik seramik pazarındaki büyümeyi artırması beklenmektedir.

Teknik seramikler elektronik ve yarı iletkenler sektöründe akıllı telefonlar, dizüstü bilgisayarlar, tabletler, şarj cihazları gibi yüksek teknolojili cihazlarda; otomotiv sektöründe ise motor parçalarında, su ve yakıt pompalarında; sağlık sektöründe diş tedavilerinde, ultrasonik temizleyicilerde kullanılmaktadır. Bu endüstrilerdeki büyümeler teknik seramiğe olan talebi artıracaktır.

2024 yılı teknik seramik endüstrisi büyüklüğü 12,2 milyar dolar iken 2029 yılına kadar sektörün yıllık ortalama %7,4 büyüyerek 17,5 milyar dolar üzerine çıkacağı öngörülmektedir.15

Türkiye’de teknik seramikler içinde özellikle elektrik iletim ve dağıtım altyapısında kullanılan seramik izolatörler16 öne çıkmaktadır. Bu izolatörler, enerji nakil hatları ve yüksek gerilim transformatör merkezleri gibi kritik şebeke bileşenlerinde16 temel bir rol üstlenmektedir. Ülkemizde ileri teknoloji seramikleri ve teknik seramik alanında ülkemiz öncelikleri doğrultusunda Ar-Ge ve yenilik projeleri yürütülmesi hedefi bulunmaktadır.