Irak

Irak Merkezi Hükümeti’nde kalite altyapısından sorumlu kuruluş Irak Planlama Bakanlığı’na bağlı Merkezi Standardizasyon ve Kalite Kontrol Kurumu’dur. (COSQC) Anılan kurumun internet sitesine ulaşmak için tıklayınız.  

Yerel ürünler ile gerekli görülen ithal ürünler için Irak standartlarının akreditasyonu, yayımlanması ve gözden geçirilmesi COSQC tarafından yapılır. Kendi faaliyet alanı ile ilgili standartlara erişmek isteyen firmalar bunları belli bir bedel karşılığında COSQC’den temin etmek durumundadır. 

Öte yandan, Irak’ın ithalatta ürün güvenliği tedbirlerinin önemli bir bölümünü Sevk Öncesi İnceleme (SÖİ) teşkil etmektedir. COSQC tarafından yürütülen “sevk öncesi inceleme” uygulaması, Türk firmalarını Irak’a yapacakları her sevkiyat öncesinde uygunluk belgesi almak için beklemek ve ilave maliyetlere katlanmak zorunda bırakmaktadır. COSQC, sevk öncesi inceleme kapsamında uygunluk değerlendirme ve belge düzenlenmesi hususunda yetkilendirdiği kuruluşlar arasında Türkiye’de faaliyet gösteren Applus Türkiye, Bureau Veritas Türkiye, Intertek Türkiye ve TÜV Austria Türk gibi firmalar yer almakta olup; bunun dışında diğer yetkili kuruluşların listesi dönemsel olarak güncellenebildiğinden güncel listeye COSQC’nin internet sitesi üzerinden teyit edilmesi önerilmektedir. 

IKBY’de ise, kalite kontrol ve uygunluk denetimi alanında yetkili kuruluş IKBY Planlama Bakanlığı’na bağlı olan IKBY Standartlar ve Kalite Kontrol Kurumu’dur (KSQCA). Anılan kurumun internet sitesine ulaşmak için tıklayınız. IKBY tarafından hem sınırlarda kalite kontrol ve uygunluk denetimi hem de sevk öncesinde uygunluk denetimi yapılabilmektedir.  

Ülkemiz ile Irak’ın ticari geçişlere açık tek sınır kapısı olma özelliğini taşıyan İbrahim Halil Hudut Kapısı ve IKBY’nin kontrolünde olan diğer sınır kapıları ve havalimanı gümrüklerinde kalite ve kontrol alanında yetkili olan kuruluş ise New Standart Company’dir.  Söz konusu şirketin internet adresine ulaşmak için tıklayınız.  

Diğer taraftan SÖİ işlemleri için IKBY nezdinde yetkili olan kuruluş ise Intertek’tir. Intertek’in yaptığı işlemler IMH tarafından da tanınmaktadır. Bu nedenle ihracat işlemlerinde gerçekleştirilecek SÖİ işlemlerinde ihracatın nihai adresi ve gerçekleşme şekline bağlı olarak yukarıda belirtilen hususların dikkate alınması tavsiye edilmektedir.  

COSQC tarafından yayımlanan son genelgeye göre, ürün paketlerindeki ifadeler ya sadece Arapça ya da Arapça ve İngilizce olmak zorundadır.  

Bu kapsamda, yaygın bilimsel terimler, ölçü birimleri (örn. A, V, W, Hz) ve bazı semboller (örn. R600a) ev aletleri ve elektrikli aksesuarlar üzerinde veya ürünün dış ambalajı üzerinde yalnızca İngilizce olarak işaretlenebilir, ancak kullanım kılavuzunda bu hususlar Arapça olarak belirtilmelidir. Elektrikli ev aletlerindeki düğmeler veya (işletim paneli) düğmeleri, işlevlerini açıklayan Arapça işaretlenmelidir. 

Elektronik cihazların (televizyon, buzdolabı veya benzeri herhangi bir kontrol cihazı gibi) uzaktan kumanda cihazlarındaki kontrol düğmeleri İngilizce olarak işaretlenebilir, ancak bu bilgiler cihazla birlikte verilen talimat kitapçığında Arapça olarak açıklanmalıdır.  

İmalatçı ya da tedarikçi adına ya da herhangi bir bileşene atıfta bulunan tüm terimler ve bilgiler, varsa uyarılar, saklama bilgileri ya da gerekli kullanım talimatları Arapça dilinde olacaktır, ayrıca varsa isimlendirme, sınıflar, dereceler ve renkler ile son kullanma tarihi ya da üretim tarihini gösteren tüm terimler Arapça dilinde yazılacaktır. 

Diğer taraftan, özellikle gıda ürünlerinde etikete büyük önem verilmekte olup, gıda ürünlerinin ambalajlarının üzerinde ürünün adı, içindekiler listesi, net ve brüt ağırlık (metrik sistem), üretici,  paketleyici,  dağıtıcı,  ithalatçı,  ihracatçı, satıcının adı ve adresi, menşei ülke, parti numarası, üretim ve son kullanma tarihi, kullanım talimatları ve ürün adedi bulunmak zorundadır. Gıda ürünlerde, paketlerin üzerinde “domuz eti” veya “domuz yağı” kullanılmadığı mutlaka belirtilmesi gerekmektedir. 

Raf ömrü 1 yıl üzerinde olan malların raf ömrünün yarısını, raf ömrü 1 yıl ve daha kısa olan ürünlerin raf ömrünün üçte birini geçmiş olması durumunda ülkeye girişine izin verilmemektedir. 

Irak’a gönderilen kutuların ve sandıkların üzerindeki işaretleme, çıkarılabilir etiketler şeklinde değil, mürekkep ya da boya ile yapılmalıdır. İthal edilen konserve ürünlerin üretim ve son kullanma tarihleri ambalaj üzerinde kabartmalı ya da yazılı şekilde belirtilmelidir. İlaçların muhteviyatı açıkça belirtilmelidir. Ürünlerin zararlı ya da yan etkilerini belirten ilgili etiket Arapça düzenlenmelidir. 

IKBY’de ise koli ve paketlerdeki ürünlerin üzerinde İngilizce ve Kürtçe veya İngilizce ve Arapça dillerinin bulunması, malzeme ve içerik türü, üretim tarihi ve son kullanma tarihleri kolay sökülmeyecek şeklinde olması gerekmektedir. Ürün İslami olmayan ülkelerden ithal ediliyorsa, üreticinin fabrikasının (batch number), saklama sıcaklığı, adresi, adresi ve telefon numarası kazınmalı veya lazer baskı ile basılmalıdır. Söz konusu bilgilerin kolayca silinmemesine dikkat edilmelidir.  

IKBY’de bir ürünün son kullanma tarihi (6) altı aydan az olduğunda üretim tarihi ve son kullanma tarihi gün, ay ve yıl olarak yazılmalıdır. Son kullanma tarihi (6) altı aydan fazla olan ürünler ay ve yıl olarak yazılır. 

Öte yandan, Irak’ta piyasa gözetim ve denetimi ile ürün güvenliği denetimi ve bahse konu kuralların uygulanması ile ilgili önemli eksiklikler olduğu gözlemlenmektedir.

Irak’ta en yaygın dağıtım kanalları toptancılık, perakendecilik, ticari acenteler ve distribütörlerdir. Irak Ticaret Bakanlığının Kamu Gıda Dağıtım Sistemi (Karne Sistemi) aracılığıyla Iraklılara sübvansiyonlu fiyatlarla temel gıda maddesini sağlamaya devam etmesi nedeniyle kamu sektörü de Irak’ın perakende sektöründe etkindir. Bununla birlikte, ekonomik büyüme ve dışa açılıma paralel olarak, özellikle Irak’ın büyük şehirlerinde, batı tarzı süpermarketler için artan bir talep vardır. Öte yandan Iraklı tüccarlar, yakın mesafe olmasından faydalanarak Türkiye’deki ticari fuarlara önemli bir ilgi göstermektedir. Keza, son dönemlerde Irak içerisinde de bazı önemli sektörel fuarlar yapıldığı görülmektedir. 

Acenteler ve distribütörler: Hem bürokratik engellerin, hem de Arapça dil engelinin aşılmasını mümkün kılan avantajlı bir yoldur. Yerel acente ve distribütörler, ihraç ürününün tanıtımında ve kamu-özel sektör iş fırsatlarının takibinde de oldukça faydalıdır. Yerel bir temsilcilik ile sözleşme akdedilmeden önce Iraklı bir avukata danışılması faydalı olacaktır.  

Doğrudan satış: Karlılık oranı yüksek bir pazara giriş yolu olmakla beraber Arapça dil bilme veya tercüman kullanma zorunluğu taşımaktadır. Irak özel sektöründe devlet etkisi göz önüne alınarak pazara girişten önce devlet ile bağlar kurmak faydalı olacaktır. Tüketiciye ulaşmak için Irak’ta düzenlenen uluslararası sektörel fuarlara katılmak etkili olacaktır. Keza, Iraklı tüccarların Türkiye’deki fuarlara ilgisi yüksektir. 

E-Ticaret: E-Ticaret pazarındaki gelir 2024’te yaklaşık 5 milyar dolara ulaşmıştır. Söz konusu gelirin, 2030’a kadar %3,9’luk bir yıllık büyüme oranı ile artması ve 2030 yılında pazar hacmini 6,7 milyar dolara taşıması beklenmektedir.  

Irak’ın e-ticareti, teknoloji altyapısı eksikliği nedeniyle gelişmekte olan bir pazardır. Irak pazarına e-ticaret yoluyla giriş yapmak, düşük giriş maliyeti ve ürünlerin Irak’a ulaşımı açısından diğer seçeneklere göre daha ulaşılabilir bir kanal olsa da, Iraklı tüketicilerin alışverişlerde nakit ödemeyi tercih etmesi nedeniyle erişim ve kapsam riski taşımaktadır.  

Ayrıca, bankacılık sisteminin altyapı yetersizliği nedeniyle çevrimiçi ödeme sistemleri ve yaygın kredi kartı kullanım imkanı sunamaması, e-ticarete yönelik lojistik ve gümrük altyapısının bulunmaması, posta hizmetlerinin henüz modernize edilememesi (çevrimiçi sipariş izleme olmaması) ve e-ticaret konusunda yeterli yetişmiş insan gücü bulunmaması gibi nedenlerle Irak’ta e-ticaret platformları yaygınlaşmamıştır. Ancak, Irak Merkez Bankası’nın elektronik ödeme işlemlerini arttırmak için aldığı tedbirler, Irak’ta genç nüfusun internet kullanımının artması ve ulaştırma altyapısına yönelik projeler, büyük e-pazar yerlerinin Irak’a olan ilgisini cezbederek ticaretin içerisindeki e-ticaretin payını hızlı bir şekilde arttıracağı değerlendirilmektedir.  

Irak; nüfusu, zengin doğal kaynakları ve bulunduğu konum itibariyle Ortadoğu’daki en önemli lojistik merkezlerden biridir. Ülkenin dış ticaretinde kullandığı taşıma modlarının yüzdesel dağılımına ilişkin resmi istatistiki veri bulunmamakla beraber dış ticarette ağırlıklı olarak kara, hava ve denizyolunun kullanıldığı, demiryolu taşımacılığı ise altyapı yıpranması nedeniyle sınırlı kapasiteyle çalışmaktadır. 

Irak’ta kara yolu, en yaygın kullanılan lojistik taşımacılık modudur ve karayolu taşımacılığının sektördeki payı %90 olarak tahmin edilmektedir. Irak’ın toplam karayolu ağı 44.000 kilometreden fazla uzunluğa sahiptir. Karayolu taşımacılığında en önemli sorunlar altyapının yetersizliği ve güvenliktir.  

Irak’ta Şikago Sözleşmesi’nden kaynaklanan tüm sivil havacılık kuralları ve faaliyetleri Irak Sivil Havacılık Kurumu tarafından yürütülmektedir. Irak’ın 6 uluslararası havalimanı bulunmaktadır. Bu havalimanları; Bağdat, Basra, Erbil, Necef, Kerkük ve Süleymaniye’dir. 2014 yılında DEAŞ işgalinde zarar gören Musul Havalimanı’nın rehabilitasyon çalışmaları tamamlanmış ve havalimanı yeniden devreye alınma aşamasına gelmiştir. Bununla beraber, IKBY bölgesinde bulunan Duhok’un havalimanı projesi için fizibilite çalışmaları sürmektedir. Hava taşımacılığı daha çok yolcu ve acil kargo taşımacılığında kullanılmaktadır. 

Demiryolu ağının hatları, Irak’ın güneyinden kuzeyine uzanmaktadır. Irak, demiryolu ağının birçok hattını yenileme, geliştirme ve ek hatlar ekleyerek restore etmeye başlamıştır. Irak’ın demiryolu ağının toplam uzunluğu 2.405 kilometreye ulaşmaktadır. 

Irak’ın tek deniz bağlantısı Basra Vilayeti’nin Basra Körfesi’ne açılan 58 km uzunluğundaki kıyı şerididir. Irak’ın en önemli ticari limanları Basra Vilayeti’nin sınırları dahilinde bulunan Umm Kasr ve Khor Al Zubair Limanlarıdır. Umm Kasr Limanı, günümüzde Irak’ın en önemli limanlarından biri olarak kabul edilmektedir. Irak limanlarının kapasitesinin yetersiz olduğu ve modernizasyona ihtiyaç duyulduğu bilinmektedir. Bu kapsamda Büyük Faw Limanının inşaatının tamamlanması ve mevcut ticaret limanlarının büyük tonajlı gemilerin yanaşması için modernize edilmesi için çalışmalar sürmektedir. 

Büyük Faw Limanı projesiyle birlikte malın liman rıhtımlarında boşaltılmasının ardından, Irak toprakları içinde yaklaşık 1200 kilometrelik bir demiryolu veya otoyolu kullanarak Türk topraklarına ve ardından Avrupa’ya taşınması planlanmaktadır. “Kalkınma Yolu” olarak adlandırılan söz konusu proje ile kara yolunun yanı sıra saatte 140 kilometre hızla mal taşıyacak hızlı trenler için demiryolu inşasını da hedeflemektedir.  

Ülkemiz ile Irak’ı hâlihazırda bağlayan üç adet karayolu geçişi ve sınır kapısı mevcuttur. Bunlardan ikisi Türkiye’de Şırnak ili ve Irak’ta Duhok Vilayeti’ne; diğeri ise Türkiye’de Hakkâri iline ve Irak’ta Erbil vilayetine bağlı bulunmaktadır. Türkiye tarafında sırasıyla Habur, Üzümlü ve Derecik sınır kapıları bulunmaktadır. Bu üç sınır kapısından yalnızca Habur Sınır kapısı ticari mahiyetteki geçişlere açık olup, diğer iki sınır kapısı yalnızca yolcu geçişlerine açıktır. Ülkemizin Irak’a ihracatının yaklaşık yüzde sekseni karayoluyla ve Habur Sınır kapısı üzerinden yapılmaktadır.  

Irak’ın uluslararası transit rejimlerinin uygulanmasını içeren sözleşmeleri tam anlamıyla uygulaması, IMH ve IKBY yönetimleri arasında yaşanan anlaşmazlıkların çözümü, gümrük prosedürlerinin sade, kolay ve yeknesak bir şekilde uygulanması hem lojistik sektörümüz hem de dış ticaretimiz açısından büyük önem arz etmektedir.