Hazır Giyim

Hızlı moda çağında tüketiciler alışveriş alışkanlıklarını yeniden değerlendirmekte ve sürdürülebilir perakendecilik uygulamalarına artan oranda değer vermektedirler. Günümüzde, tüketicilerin %60’ı iklim değişikliği konusunda endişeliyken, %64’ü günlük yaşamlarında çevre üzerinde olumlu etkiler bırakmaya çalışmaktadır. Moda endüstrisi ise tüketicilerin bu değişen taleplerine yanıt verebilmek adına çevresel etkilerini azaltmaya yönelik adımlar atmaktadır. Malzeme inovasyonu, tedarik zinciri şeffaflığı ve yeniden satış veya kiralama gibi iş modelleri, sektörün çevreye verdiği zararı azaltmada önemli araçlar olarak öne çıkmaktadır.

Sürdürülebilirlik, moda endüstrisinin karşı karşıya olduğu en büyük zorluklardan biridir. Sektör, küresel karbondioksit emisyonlarının yaklaşık %10’unu oluşturarak uluslararası uçuşlar ve nakliye toplamından daha fazla emisyona neden olmaktadır. Vogue dergisi tarafından yapılan bir ankete göre, sürdürülebilirlik 2021 yılında tüketicilerin %69’u için moda ürünleri satın alırken önemli bir faktör olarak belirtilmiştir. 2020 yılında bu oran %65 iken, sürdürülebilirlik konusundaki farkındalığın giderek arttığı görülmektedir.

Bu bağlamda, AB’nin 2050 yılına kadar iklim-nötr ilk kıta olma hedefi doğrultusunda açıkladığı Avrupa Yeşil Mutabakatı (AYM) ve “Sürdürülebilir ve Döngüsel Tekstil için AB Stratejisi” gibi politikalar, küresel tekstil sektörüne yön vermektedir. Özellikle AB’nin “Fit for 55” mevzuat paketi, karbon emisyonlarını %55 oranında azaltmayı ve karbon yoğun sektörlerde dönüşümü hedeflemektedir. Tekstil sektörü bu dönüşümün merkezinde yer almakta, küresel ölçekte iklim değişikliği ve çevre kirliliğine neden olan dördüncü sektör olarak öncelikli ele alınmaktadır.

AB’nin döngüsel ekonomi stratejisi, 2030 itibarıyla tekstil ürünlerinin uzun ömürlü, geri dönüştürülebilir, çevreye zararlı kimyasallardan arınmış ve büyük ölçüde geri dönüştürülmüş liflerden üretilmesini zorunlu hale getirmeyi amaçlamaktadır. Tüketicilerin daha uzun ömürlü ve kaliteli tekstil ürünlerine erişim sağlaması ve hızlı moda eğilimlerinin sona erdirilmesi hedeflenmektedir. Bunun yanı sıra, üreticilerin tedarik zincirinin her aşamasında sorumluluk üstlenmesi ve sürdürülebilir üretim süreçlerini benimsemesi zorunlu hale gelmektedir.

Malzeme inovasyonu ve tedarik zinciri şeffaflığı, sürdürülebilir tekstil üretiminde temel unsurlar haline gelmiştir. Şirketler, daha sürdürülebilir hammaddeler kullanmaya, üretim süreçlerini çevreye duyarlı hale getirmeye ve şeffaflık sağlayarak müşteri güveni kazanmaya odaklanmaktadır. Örneğin, bir hazır giyim markası, Hindistan’daki çiftçilere adil ücret ödeyerek, yerel toplulukları istihdam ederek ve organik pamuk kullanımıyla çevreyi koruma konusunda öncülük etmektedir.

Bunun yanı sıra, kiralama iş modeli de çevresel etkileri azaltmada önemli bir trend olarak öne çıkmaktadır. Yeni kıyafet üretiminde kullanılan su, elektrik ve emisyon gibi kaynakların korunmasını sağlayan bu model, özellikle çocuk giyiminde yaygınlaşmaktadır. Türkiye’de de bu iş modelinin benimsenmesi, hem fiziksel mağazalarda hem de çevrimiçi platformlarda dikkat çekmektedir. Ancak COVID-19 pandemisi, sosyal temasa dayalı bu tür modellerin kısa vadede olumsuz etkilenmesine neden olmuştur.

AB’nin “Sürdürülebilir ve Döngüsel Tekstil Stratejisi” çerçevesinde belirlediği somut politikalar arasında zorunlu eko-tasarım kuralları, satılmayan ürünlerin imhasının engellenmesi, mikroplastik salınımı ile mücadele ve dijital ürün pasaportu zorunluluğu yer almaktadır. Ayrıca genişletilmiş üretici sorumluluğu (EPR) kapsamında, üreticilerin geri dönüşüm süreçlerinden de sorumlu olması hedeflenmektedir.

Bu çerçevede, moda sektöründe sürdürülebilirlik yalnızca çevresel bir gereklilik değil, aynı zamanda ekonomik bir zorunluluk haline gelmektedir. İnovasyon ve yatırım yoluyla, sektörün karbon ayak izini azaltırken rekabet gücünü artırması beklenmektedir. Döngüsel ekonomiye geçişin desteklenmesi, yeşil teknoloji kullanımı ve sürdürülebilir iş modellerinin benimsenmesi, gelecekte moda sektörünü şekillendiren temel dinamikler olacaktır.

Hızlı moda, yeni trendleri karşılamak için podyumdan mağazalara hızla geçen giyim tasarımlarını tanımlamak için kullanılan terimdir. 

Hızlı moda, kıyafet fiyatlarındaki düşüş, moda kıyafetlere olan iştah artışı ve tüketicilerin satın alma gücünün artması ile yaygınlaşmıştır. Tüm bunlardan dolayı, hızlı moda, geleneksel moda otoriteleri tarafından mevsimsel olarak tanıtılan moda çizgilerini zorlamaktadır. Hızlı moda perakendecileri trendde kalabilmek için bir haftada birkaç kez yeni ürünler tanıtmaktadır. 

Hızlı modanın gelişmesinde, moda perakendecileri arasında tedarik zinciri yönetimindeki yenilikler önemli rol oynamaktadır. Hızlı modanın amacı, maliyet açısından verimli olan hazır giyim eşyalarını hızlı bir şekilde üretmektir. Bu hazır giyim ürünleri hızla değişen tüketici taleplerini karşılamaktadır. Bunu karşılayabilen markaların başarısında da bölümler arasında iletişimin eş zamanlı olarak başarılı şekilde yürütülmesi öne çıkmaktadır. 

Küresel hızlı moda endüstrisinin büyüklüğü 2023 yılında 122,9 milyar dolar olarak ölçülürken, 2027 yılında 184,9 milyar dolar seviyesine ulaşacağı öngörülmektedir. 

Türkiye’de hazır giyim sektöründe hızlı moda uygulamaları yaygınlaşmaktadır. Tasarım ve koleksiyon yönetiminden tedarik zincirine kadar bütüncül bir modelle hızlı modada hizmet veren birçok yerli şirket bulunmaktadır. 

Hızlı modanın son yıllarda büyümesine rağmen sektörde hızlı moda karşıtı adımlar da başlamıştır. Özellikle pandemi sonrası müşteri davranışlarının değişmesi ve müşterilerin tüm yıl boyunca kullanılabilen ürünler talep etmesi uzun yıllar devam eden bu trendin sonu olabilir. Sektörde bu hareketin öncüleri daha çok lüks markalar olsa da onları diğer markaların da takip edeceği düşünülmektedir. Örneğin, Gucci ve Saint Laurent gibi lüks markalar geleceği, sürdürülebilirlik, yaratıcılık ve tüketici ihtiyaçlarına göre şekillendirmektedir. Alessandro Micheled'in, Gucci kreatif direktörü, Sessizlikten Notlar'da belirttiği gibi, "mevsimlik ve şovların yıpranmış ritüelleri" terk edilerek, tasarımcılar ve markalar kendi yaratıcılıkları ve arzuları tarafından yönlendirilmesinin yolları açılabilir. Bu firmalarda sadece markanın benzersizliğini değil, aynı zamanda sürdürülebilirlik gibi konulara olan bağlılıklarını da yansıtan koleksiyonlar yaratmak amaçlanmaktadır. Türkiye’nin de hazır giyim konusunda en büyük pazarı olan Avrupa Birliği de müşterileri kıyafetlerini atılabilir ürünler gibi kullanmayı bırakmaları konusunda uyarmıştır ve hızlı modanın kirletici kullanımına karşı harekete geçmiştir. AB'nin yürütme kolu tarafından önerilen yeni kurallar, 2030 yılına kadar zorunlu minimum geri dönüştürülmüş elyaf kullanımını gerektirmekte ve satılmayan birçok ürünün imha edilmesini yasaklamayı hedeflemektedir. Avrupa Komisyonu kuralları ayrıca, hazır giyim endüstrisinde mikro plastiklerin salınımını kontrol altına almayı ve küresel çalışma koşullarını iyileştirmeyi amaçlamaktadır.

Hızlı modaya karşı ikinci el pazarı da bir tehdittir. ThredUP'ın 2020 yılı raporunun ortaya koyduğu gibi, ikinci el pazarı önümüzdeki beş yıl içinde 64 milyar dolara ulaşacak ve sonuçta 2029 yılına kadar hızlı modayı geride bırakacaktır. İkinci eli diğer yaş gruplarından daha hızlı benimseyenler Z kuşağı ve Y kuşağı olmuştur. Bu kuşakların ileride ekonomiyi yönlendirecek kesim olması da ikinci el ve hızlı moda pazarı hakkında bir öngörü sağlamaktadır.